Paliwa: rząd obniżył VAT i akcyzę, a rachunek wystawia firmom podatkiem także za miesiące, które minęły

Ustawa o podatku od nadzwyczajnych zysków ze zbycia paliw ciekłych obejmuje okres od 1 marca 2026 do 31 marca 2027 roku. Stawka wynosi 60 proc. dla producentów paliw i 50 proc. dla podmiotów sprowadzających paliwa, z limitem 50 proc. rocznego dochodu lub zysku netto. Sejm uchwalił ją ponownie 18 września, Senat przyjął 24 września bez poprawek: 59 senatorów za, 31 przeciw, 9 wstrzymało się od głosu. Ustawa ma wejść w życie 1 listopada, a wpływy szacowano na ok. 4 mld zł.

Na co ma pójść nowy podatek

Pieniądze z nowej daniny mają sfinansować rządowy program Ceny Paliwa Niżej. Wiosną rząd obniżył w jego ramach VAT na paliwa z 23 do 8 proc., zszedł z akcyzą do unijnego minimum i wprowadził urzędowe ceny maksymalne na stacjach. Obniżona akcyza obowiązywała do 15 czerwca, niższy VAT i ceny maksymalne do końca czerwca. Koszt programu MF szacował na ok. 4,7 mld zł, a w innych wyliczeniach pojawia się 5,2 mld zł.

Zacznijmy od tego, co w tym programie było dobre. Obniżka VAT i akcyzy to dokładnie kierunek, o którym mówimy od zawsze: państwo bierze mniej, więc ludzie płacą mniej. Problem zaczyna się przy rachunku. Zamiast pokryć koszt oszczędnościami po własnej stronie budżetu, rząd wystawia go jednej branży, i to podatkiem liczonym także za miesiące, które już minęły. Firma, która od marca rozliczała się według jednych zasad, w listopadzie dowiaduje się, że zasady były inne. Tak nie buduje się państwa, w którym ktokolwiek chce inwestować.

Drugi element programu, urzędowe ceny maksymalne, to już etatyzm w czystej postaci. Cena ustalana przez urzędnika zamiast przez rynek zawsze kończy się tym samym: towar albo znika, albo ktoś inny płaci różnicę.

Co proponuje prezydent

Poprzednią, niemal identyczną wersję ustawy prezydent Karol Nawrocki skierował w lipcu do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Do 29 września decyzji w sprawie nowej wersji nie ogłosił. Główny zarzut Kancelarii Prezydenta to działanie prawa wstecz: podatek obejmuje przychody od 1 marca, a ustawa wchodzi w życie 1 listopada. Minister Marcin Przydacz mówił 29 września w TVN24, że ustawa ma walor niekonstytucyjności i może podnieść ceny na stacjach.

Prezydent ma też własny projekt, Paliwo Kosztuje Normalnie. Zakłada ustawowy limit marż rafineryjnych, importowych i hurtowych, zwolnienie sprzedaży detalicznej paliw z podatku od sprzedaży detalicznej do marca 2027 roku i przywrócenie ministrowi finansów możliwości obniżania akcyzy. Doradca prezydenta Błażej Poboży twierdzi, że według wyliczeń Kancelarii obniżyłoby to cenę o ok. 2 zł na litrze.

I tu widać, że obie strony tego sporu mają ten sam odruch. Rząd ustalał ceny maksymalne, prezydent chce ustalać marże. W obu przypadkach cenę wyznacza urzędnik. Dobre w obu pomysłach jest dokładnie to samo: tam, gdzie państwo obniża własne podatki, czyli VAT, akcyzę i podatek od sprzedaży detalicznej. Krzysztof Bosak w Śniadaniu Rymanowskiego nazwał cały spór dyskusją zastępczą, która ma przykryć stan finansów publicznych. Trudno się z tym nie zgodzić, kiedy deficyt budżetu na 2027 rok przekracza 280 mld zł.

Premier we własnym studiu

Spór o paliwa pokazał przy okazji coś, co może zostać z nami na dłużej niż sama ustawa. 28 września na oficjalnym kanale Donalda Tuska na YouTubie ukazał się ponad dwunastominutowy film Cała prawda o cenach paliw. Posłuchajcie. Premier nie poszedł z tym do studia telewizyjnego. Nagrał materiał we własnym studiu: mikrofon na ramieniu, podświetlone tło, na ścianie koszulka z nazwiskiem Tusk i numerem 12. Z tego, co zauważył Michał Białek, w tym samym wnętrzu nagrywał już wcześniej rzecznik rządu Adam Szłapka, choć mało kto to wyłapał. Według obserwacji Michała materiał premiera zebrał łącznie ok. 2 mln wyświetleń. Na samym YouTubie licznik pokazywał 30 września rano ponad 54 tys.

Grafika Horyzontu Politycznego zestawiająca studia polityków, w tym nowe studio Donalda Tuska, zdobyła na naszym profilu na TikToku 12 tys. wyświetleń. Zobacz ją na TikToku.

Cieszymy się z tego i mówimy to bez ironii. Od pierwszego odcinka Horyzontu Politycznego Michał Białek powtarza, że polityk powinien robić własny program i docierać do ludzi bezpośrednio, przez YouTube, zamiast chodzić na wywiady do tradycyjnych mediów i czekać, co z jego słów zostanie po montażu. Dziś tą drogą idzie już premier. Zmienia się sposób docierania do wyborców i to dobra zmiana, bo omija pośredników. Szkoda tylko, że w filmie o cenach paliw trudno usłyszeć najprostszą prawdę: najszybsza obniżka na stacjach nie wymaga nowej daniny ani urzędowego cennika. Wymaga tego, żeby państwo wzięło mniej i zapłaciło za to z własnych wydatków, a nie z kieszeni jednej branży.

Źródła

• RMF24: Tusk do Nawrockiego, podpisuj prezydencie
• Gazeta.pl: Senat zatwierdził podatek od ekstrazysków
• TVN24: Niższy VAT na paliwa utrzymany. Co z akcyzą?
• PAP: obniżone VAT i akcyza na paliwa obowiązywać będą przynajmniej do połowy czerwca
• Bankier: CPN kontra prezydencki PKN
• TVN24: Nawrocki podpisze ustawę o paliwach? Przydacz odpowiada
• Kanał Zero: Prezydent kontra premier, kłótnia o ceny paliw (nagranie)
• konfederacja.pl: Krzysztof Bosak w programie Śniadanie Rymanowskiego
• YouTube, Donald Tusk: Cała prawda o cenach paliw. Posłuchajcie.
• TikTok, Horyzont Polityczny: studia polityków