Fundacja im. Stefana Batorego

Czym jest: największy prywatny grantodawca dla organizacji pozarządowych w Polsce. Think tank i centrum eksperckie zajmujące się praworządnością, demokracją, polityką migracyjną i monitoringiem wyborów. Od ponad trzech dekad rozdziela dziesiątki milionów złotych rocznie polskim fundacjom, stowarzyszeniom, portalom dziennikarstwa śledczego i inicjatywom obywatelskim — w praktyce jest jednym z centralnych węzłów finansowania trzeciego sektora w Polsce. Listę darczyńców fundacja publikuje sama, dobrowolnie i od lat, na własnej stronie: batory.org.pl/en/about-us/donors.

Dlaczego to problem: największym pojedynczym darczyńcą fundacji jest Open Society Foundations — sieć założona i finansowana przez George'a Sorosa, amerykańskiego miliardera-inwestora, znanego z finansowania analogicznych sieci wpływu w całej Europie Środkowo-Wschodniej (Węgry, Rumunia, kraje bałtyckie). Drugim co do wielkości źródłem jest bezpośrednio budżet Komisji Europejskiej. Efekt: ponad 6,3 mln zł rocznie od jednego zagranicznego miliardera i blisko 6 mln zł od instytucji unijnej płyną do organizacji, która sama rozdziela te pieniądze dalej — do dziesiątek mniejszych polskich NGO-sów, mediów i inicjatyw kształtujących debatę publiczną o rządzie, sądach i wyborach. Polski wyborca nie wybrał ani Sorosa, ani urzędników Komisji Europejskiej w Brukseli — a mimo to ich pieniądze w praktyce współdecydują, które tematy i narracje dostają finansowanie, a które nie.

To nie jest zarzut karny — finansowanie jest w pełni legalne i samo przez fundację jawnie publikowane. Fundacja nie finansuje partii bezpośrednio — to zresztą byłoby nielegalne (art. 25 ust. 2 ustawy o partiach politycznych, zob. tekst wprowadzający bazy) — ale prowadzi własne, ogólnopolskie kampanie bezpośrednio dotyczące przebiegu wyborów: program „Masz Głos, Masz Wybór” mobilizuje frekwencję i monitoruje obietnice wyborcze lokalnych polityków przed kolejnymi kampaniami od 2006 r. (samorządowe 2006, sejmowe 2007, europejskie 2009 i kolejne cykle). Innymi słowy: ten sam zagraniczny kapitał, który legalnie finansuje fundację, poprzez nią pośrednio kształtuje to, kto idzie głosować i jak politycy są z tego rozliczani — nie przez wpłatę na konto partii, tylko przez własną, dobrze sfinansowaną infrastrukturę kampanijną. To problem demokratycznej rozliczalności: obcy kapitał bez żadnego mandatu wyborczego w Polsce wpływa na kształt polskiej debaty publicznej przez sieć grantobiorców, z których większość odbiorców newsów nigdy nie dowie się, skąd naprawdę pochodzą pieniądze na dany raport, kampanię czy portal.

Uwaga: nie mylić z „Fundacją Społeczności Liceum Batorego" — to zupełnie inny podmiot (fundacja przyjaciół warszawskiego liceum), niepowiązany z tym wpisem. Rok sprawozdawczy: strona z listą darczyńców nie ma jednoznacznie podanego roku dla całej tabeli, ale jedyny czytelny wskaźnik na stronie („1,5% podatku PIT") jest opisany jako dotyczący roku 2024 — stąd data w tym wpisie. Do zweryfikowania przy najbliższej aktualizacji strony fundacji.